در سال های اخیر، ابزارهای هوش تجاری یا همان BI به بخش جدایی ناپذیر تصمیم گیری در سازمان ها تبدیل شده اند. تقریباً هر شرکتی که با حجم قابل توجهی از داده سروکار دارد، دیر یا زود به سراغ یک ابزار BI می رود تا بتواند داده ها را به بینش قابل فهم و قابل استفاده تبدیل کند. اما نکته ای که در بسیاری از انتخاب ها نادیده گرفته می شود، «تجربه کاربری» است.
در عمل، خیلی از سازمان ها ابزارهایی را انتخاب می کنند که از نظر فنی قدرتمندند، اما کاربران نهایی به ویژه مدیران ارتباط خوبی با آن ها برقرار نمی کنند. اینجاست که بحث تجربه کاربری اهمیت پیدا می کند و دقیقاً در همین نقطه است که پاور بی آی به عنوان یکی از پرکاربردترین ابزارهای BI، هم تحسین می شود و هم مورد نقد قرار می گیرد.
وقتی از تجربه کاربری صحبت می کنیم، منظور فقط زیبایی ظاهری یا رنگ بندی نمودارها نیست. تجربه کاربری یعنی اینکه کاربر با چه سرعتی بتواند به پاسخ برسد، چقدر در استفاده از ابزار احساس اطمینان کند، آیا برای انجام کارهای ساده مجبور به یادگیری مفاهیم پیچیده است یا نه، و مهم تر از همه اینکه آیا ابزار به شکل طبیعی در جریان کاری او جا می گیرد یا تبدیل به مانعی اضافی می شود.
تجربه شروع کار و یادگیری اولیه در ابزارهای BI
اولین برخورد کاربر با یک ابزار BI، معمولاً تعیین کننده ی نگاه بلندمدت او به آن ابزار است. اگر کاربر در همان مراحل ابتدایی احساس سردرگمی کند یا برای انجام کارهای ساده نیازمند راهنمایی مداوم باشد، احتمال اینکه در آینده از ابزار فاصله بگیرد بسیار زیاد است.
تجربه شروع کار در ابزارهای BI از این جهت اهمیت دارد که بسیاری از کاربران این ابزارها، تحلیل گر حرفه ای داده نیستند؛ بلکه مدیران، کارشناسان فروش، مالی یا عملیات هستند که می خواهند بدون درگیری عمیق با مفاهیم فنی، از داده استفاده کنند. در این فضا، پاور بی آی معمولاً به عنوان ابزاری شناخته می شود که شروع کار نسبتاً ساده ای دارد. محیط کاربری آن برای بسیاری از کاربران آشناست، به خصوص برای کسانی که قبلاً با اکوسیستم نرم افزارهای آفیس کار کرده اند.
جهت اطلاعات بیشتر درباره پاور بی آی این صفحه مطالعه کنید.
این آشنایی ذهنی باعث می شود کاربر احساس نکند وارد یک محیط کاملاً غریبه شده است. در مقابل، برخی ابزارهای BI دیگر اگرچه از نظر قابلیت ها بسیار پیشرفته اند، اما در شروع کار، کاربر را با مفاهیم، منوها و تنظیمات پیچیده تری مواجه می کنند که ممکن است ترس اولیه ایجاد کند. با این حال، سادگی اولیه همیشه به معنای تجربه کاربری بهتر در بلندمدت نیست.
پاور بی آی در مراحل ابتدایی دوستانه به نظر می رسد، اما هرچه کاربر جلوتر می رود و نیازهای پیچیده تری پیدا می کند، منحنی یادگیری آن تندتر می شود. این موضوع باعث می شود برخی کاربران احساس کنند ابزار در ابتدا ساده بوده، اما ناگهان پیچیده شده است. در مقابل، ابزارهایی که از ابتدا ساختار سخت گیرانه تری دارند، ممکن است شروع دشوارتری داشته باشند، اما در ادامه مسیر، ثبات ذهنی بیشتری به کاربر بدهند. این تفاوت نگاه، یکی از اولین نقاط تمایز تجربه کاربری در ابزارهای BI است.
طراحی رابط کاربری و درک بصری داده ها
رابط کاربری، اولین چیزی است که کاربر به صورت مستقیم با آن تعامل دارد و نقش بسیار پررنگی در تجربه کاربری ابزارهای BI ایفا می کند. در اینجا، بحث فقط زیبایی شناسی نیست، بلکه نحوه ی چیدمان عناصر، سلسله مراتب بصری اطلاعات و میزان شلوغی یا سادگی محیط مطرح است. کاربر باید بتواند بدون تلاش ذهنی زیاد، بفهمد کدام اطلاعات مهم تر هستند و نگاه خود را به صورت طبیعی روی داده های کلیدی متمرکز کند.
پاور بی آی تلاش می کند تا بین انعطاف پذیری و ساختار یک تعادل و هماهنگی ایجاد کند. کاربر داشنبوردهایی با طراحی های متنوع تولید می کند و آزاد عملی زیادی دارد. این آزاد عملی گاهی اوقات مانند یک شمشیر دولبه عمل می کند. اگر طراح داشبورد تجربه کافی نداشته باشد، نتیجه می تواند صفحه ای شلوغ و گیج کننده باشد که تجربه کاربری ضعیفی برای مصرف کننده نهایی ایجاد می کند. این موضوع باعث شده کیفیت تجربه کاربری در پاور بی آی تا حد زیادی به مهارت طراح داشبورد وابسته باشد، نه فقط به خود ابزار.
در مقابل، برخی ابزارهای BI دیگر، چارچوب های بصری سخت گیرانه تری دارند. این محدودیت ها شاید خلاقیت را کاهش دهند، اما در عوض باعث می شوند داشبوردها از نظر بصری منسجم تر و قابل فهم تر باشند. از نگاه تجربه کاربری، این انسجام گاهی ارزشمندتر از آزادی کامل است، به خصوص وقتی مخاطب داشبورد مدیرانی هستند که زمان و حوصله ی تحلیل بصری پیچیده ندارند. بنابراین در مقایسه ابزارهای BI، باید دید کدام ابزار تعادل بهتری بین آزادی طراحی و وضوح بصری برقرار می کند و پاور بی آی دقیقاً در همین نقطه، هم نقطه قوت دارد و هم نقطه ضعف.
تعامل کاربر با گزارش ها و داشبوردها
تجربه کاربری فقط به دیدن اطلاعات خلاصه نمی شود؛ بلکه نحوه ی تعامل کاربر با گزارش ها، فیلترها و جزئیات داده نقش بسیار مهمی دارد. کاربری که بتواند به راحتی بین سطوح مختلف اطلاعات حرکت کند، فیلترها را تغییر دهد و بدون سردرگمی به پاسخ برسد، احساس کنترل بیشتری روی داده ها خواهد داشت. این حس کنترل، یکی از عوامل اصلی پذیرش ابزار BI در سازمان هاست.
در پاور بی آی، تعامل با داشبوردها نسبتاً روان طراحی شده است. کلیک روی نمودارها، اعمال فیلترها و Drill-down کردن به جزئیات، برای بسیاری از کاربران تجربه ای طبیعی و قابل درک ایجاد می کند. این ویژگی باعث شده پاور بی آی در محیط هایی که نیاز به تحلیل تعاملی سریع دارند، محبوب باشد. با این حال، وقتی تعداد تعامل ها زیاد می شود یا ساختار گزارش پیچیده تر است، کاربر ممکن است احساس کند مسیر حرکت در داده ها شفاف نیست و نمی داند دقیقاً در کدام لایه قرار دارد.
برخی ابزارهای BI دیگر، اگرچه تعاملات کمتری ارائه می دهند، اما مسیر حرکت کاربر را بسیار واضح تر مشخص می کنند. کاربر دقیقاً می داند از کجا شروع کرده و به کجا رسیده است. از نگاه تجربه کاربری، این شفافیت مسیر گاهی از تعداد امکانات تعاملی مهم تر است. پاور بی آی در این مقایسه، بیشتر به سمت ارائه امکانات گسترده متمایل شده و این موضوع می تواند برای کاربران حرفه ای جذاب باشد، اما برای کاربران مدیریتی، گاهی ایجاد بار ذهنی اضافی می کند.
هماهنگی ابزار BI با نقش های مختلف کاربران
یکی از چالش های جدی در تجربه کاربری ابزارهای BI این است که کاربران یکسان نیستند. تحلیل گر داده، مدیر ارشد، کارشناس عملیاتی و حتی کاربر غیر فنی، همگی از یک ابزار استفاده می کنند، اما انتظارات کاملاً متفاوتی دارند. ابزاری که نتواند تجربه متناسب با نقش کاربر ارائه دهد، معمولاً در یکی از این گروه ها با شکست مواجه می شود.
پاور بی آی تلاش کرده با ارائه سطوح مختلف استفاده، این مشکل را حل کند. از یک طرف، تحلیل گران می توانند مدل سازی داده و گزارش های پیچیده انجام دهند و از طرف دیگر، مدیران می توانند فقط مصرف کننده داشبورد باشند. اما در عمل، مرز بین این نقش ها همیشه شفاف نیست.
گاهی مدیران به داشبوردهایی دسترسی پیدا می کنند که بیش از حد جزئی و فنی است و تجربه کاربری آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد. در برخی ابزارهای BI دیگر، نقش ها از ابتدا به صورت سخت گیرانه تری تعریف شده اند. این موضوع ممکن است انعطاف پذیری را کاهش دهد، اما تجربه کاربری هر گروه را بهبود می بخشد. مدیر دقیقاً چیزی را می بیند که برای تصمیم گیری لازم دارد و کاربر فنی در محیطی جداگانه با پیچیدگی های داده سروکار دارد.پاور بی آی در این مقایسه، بیشتر به سمت انعطاف حرکت کرده است و همین انعطاف اگر به درستی مدیریت نشود، می تواند تجربه کاربری را برای برخی نقش ها تضعیف کند.
تأثیر تجربه کاربری بر پذیرش سازمانی ابزار BI
در نهایت، مهم ترین معیار موفقیت یک ابزار BI این است که آیا واقعاً در سازمان استفاده می شود یا نه. تجربه کاربری نقش مستقیمی در این پذیرش سازمانی دارد. حتی بهترین تحلیل ها و دقیق ترین داده ها، اگر در قالب تجربه ای سخت و ناخوشایند ارائه شوند، کنار گذاشته می شوند. بسیاری از پروژه های BI نه به دلیل ضعف فنی، بلکه به دلیل تجربه کاربری نامناسب شکست می خورند.
پاور بی آی از این نظر جایگاه جالبی دارد. از یک سو، به دلیل دسترسی گسترده و هزینه نسبتاً مناسب، وارد بسیاری از سازمان ها می شود. از سوی دیگر، اگر تجربه کاربری داشبوردها به درستی طراحی نشود، به سرعت به ابزاری تبدیل می شود که فقط تعداد محدودی از کاربران با آن کار می کنند.
این موضوع باعث شده موفقیت پاور بی آی بیش از بسیاری از ابزارهای BI دیگر، به کیفیت پیاده سازی و طراحی تجربه کاربری وابسته باشد. سازمان هایی که به تجربه کاربری به عنوان یک موضوع ثانویه نگاه می کنند، معمولاً بعد از مدتی با کاهش استفاده از ابزار BI مواجه می شوند. در مقابل، سازمان هایی که از ابتدا تجربه کاربری را در مرکز طراحی قرار می دهند، حتی با ابزارهایی ساده تر، نتایج بهتری می گیرند. این واقعیت نشان می دهد که در مقایسه ابزارهای BI، نمی توان فقط به فهرست امکانات نگاه کرد؛ بلکه باید دید هر ابزار چگونه در زندگی کاری روزمره کاربران جا می گیرد.
مطالب بیشتر: تصویرسازی داده ها برای مدیران غیرتخصصی
سخن پایانی
مقایسه ابزارهای BI از نگاه تجربه کاربری، ما را به این نتیجه می رساند که قدرت واقعی یک ابزار، نه در تعداد نمودارها و قابلیت های فنی، بلکه در میزان پذیرش آن توسط کاربران نهفته است. پاور بی آی به عنوان یکی از محبوب ترین ابزارهای BI، نمونه ی روشنی از این موضوع است؛ ابزاری که می تواند تجربه ای بسیار خوب یا بسیار ضعیف ایجاد کند، بسته به اینکه چگونه طراحی و استفاده شود.
تجربه کاربری در پاور بی آی بیش از آنکه ذاتی ابزار باشد، حاصل تصمیم هایی است که در طراحی داشبورد، تعریف نقش ها و ساده سازی مسیر تصمیم گیری گرفته می شود. اگر سازمان ها بخواهند از سرمایه گذاری خود در ابزارهای BI بیشترین بهره را ببرند، باید نگاه خود را از «ابزارمحوری» به «کاربرمحوری» تغییر دهند.
در چنین نگاهی، پاور بی آی و سایر ابزارهای BI صرفاً بسترهایی هستند که باید با شناخت دقیق کاربران، نیازها و محدودیت های ذهنی آن ها شکل بگیرند. تنها در این صورت است که BI از یک پروژه ی نمایشی به یک ابزار واقعی تصمیم سازی تبدیل می شود جهت اطلاعات بیشتر با مشاوران نظم آران تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره مقایسه ابزارهای BI از نگاه تجربه کاربری
- آیا پاور بی آی از نظر تجربه کاربری برای مدیران مناسب است؟
پاور بی آی می تواند برای مدیران تجربه کاربری خوبی ایجاد کند، به شرطی که داشبوردها با تمرکز بر تصمیم گیری طراحی شوند و از شلوغی و جزئیات غیرضروری پرهیز شود. در غیر این صورت، مدیران ممکن است ارتباط مؤثری با آن برقرار نکنند. - تجربه کاربری مهم تر است یا امکانات فنی ابزار BI؟
در عمل، تجربه کاربری تعیین می کند که امکانات فنی واقعاً استفاده شوند یا نه. ابزاری با امکانات کمتر اما تجربه کاربری بهتر، معمولاً ارزش عملی بیشتری نسبت به ابزاری پیچیده با تجربه کاربری ضعیف دارد. - چگونه می توان تجربه کاربری پاور بی آی را بهبود داد؟
بهبود تجربه کاربری پاور بی آی از طریق ساده سازی داشبوردها، تعریف روشن نقش کاربران، تمرکز بر شاخص های کلیدی و دریافت بازخورد مستمر از کاربران نهایی امکان پذیر است. این اقدامات باعث می شود ابزار به صورت طبیعی در فرآیند تصمیم گیری جا بگیرد.
